Modern tarım, dünya nüfusunu besleme mücadelesinde Bitki Koruma Ürünleri (BKÜ) olarak adlandırılan zirai ilaçlara bağımlı hale geldi. Doğru kullanıldığında ürün kayıplarını en aza indiren bu kimyasallar, ne yazık ki ülkemiz tarımında sıklıkla bir "kaşık zehir" sendromuna dönüşüyor. Bilinçsiz, kontrolsüz ve yanlış zamanda kullanılan her damla ilaç, sofralarımıza, sağlığımıza ve en önemlisi toprağımızın geleceğine ağır bir bedel ödetiyor.

İlaç Değil, Kalıntı Üretiyoruz

Bitki koruma ürünlerinin doğası gereği zehirli maddeler içermesi, kullanımında mutlak bir bilimsel disiplin gerektirir. Ancak sahada karşılaştığımız tablo, maalesef bu disiplinden uzaktır. En sık yapılan ve sonuçları en ağır olan hatalar şunlardır:

1. "Ne Kadar Çok, O Kadar İyi" Yanılgısı: Çiftçilerimizin bir kısmı, daha iyi koruma sağlamak amacıyla etikette belirtilen dozajın üzerine çıkmakta veya ruhsatlı olduğu dozda bile ürünü bekleme süresine uymadan hasat etmektedir. Oysa doz aşımı, doğrudan ürünün üzerinde yasaklanmış düzeyde kalıntı bırakır.
2. Yanlış İlaç, Yanlış Hedef: Bir zararlıya karşı ruhsatlı olan ilacın, maliyeti düşük olduğu veya kolay bulunduğu için başka bir üründe veya başka bir zararlıda kullanılması, sadece zehirlenme riskini artırmakla kalmaz, aynı zamanda hedef zararlıda hızla direnç gelişimine yol açar. Dirençli hale gelen zararlıya karşı çiftçi daha da fazla ilaç kullanmak zorunda kalır ve bu bir kısır döngüye dönüşür.
3. Hasattan Hemen Önce İlaçlama: İlacın bitki üzerindeki zehirli etkisinin kaybolması için belirlenen son ilaçlama ile hasat arasındaki bekleme süresine (SİH) uyulmaması, tarladan çıkan ürünün doğrudan bir "kalıntı bombası" olarak raflara ulaşması demektir.

Görünmeyen Kurbanlar: Arılar, Toprak ve Çocuklar

Yanlış ilaç kullanımı, sadece ihraç edilen ürünlerin kapıdan geri dönmesiyle oluşan ekonomik bir kayıp değildir. Çok daha derin ve onarılması güç zararları vardır:

• Biyolojik Çeşitliliğin Sonu: Rastgele ve geniş spektrumlu ilaçların kullanımı, tarımın gizli kahramanları olan arılar ve zararlıları doğal yollarla yok eden faydalı böcek popülasyonlarını hızla ortadan kaldırır. Tozlaşma olmadan domates, biber, meyve ağaçları ürün veremez. Kısacası, yanlış ilaçlama doğanın sürekliliğini tehlikeye atar.
• Toprak ve Su Kirliliği: Toprağa düşen pestisitler ve kalıntıları, yüzey suları ve yer altı sularına karışarak uzun yıllar boyunca çevreyi zehirler, toprak organizmalarının yok olmasına neden olur.
• İnsan Sağlığı Tehdidi: Gıdalardaki kalıntıların uzun vadede özellikle çocuklar başta olmak üzere, sinir sisteminde, hormonal dengede ve sindirim sisteminde bozukluklara, hatta kanser gibi kronik hastalıklara yol açtığı bilimsel çalışmalarla kanıtlanmıştır. Yetişkinlere göre vücut kütlesi daha düşük olan çocuklar, aynı orandaki kalıntıya karşı çok daha hassastır.

Çözüm Tek Adımda: Bilinçli Entegre Mücadele

Bu kaostan çıkış yolu bellidir: Entegre Zararlı Yönetimi (IPM) prensiplerini merkeze almak.

Çiftçinin bir ilaç bayisine veya sadece kendi deneyimine güvenmesi yerine, uzman ziraat mühendislerinin sürekli denetimi şarttır. Doğru mücadele, kimyasal ilacın en son çare olarak, ruhsatına, dozuna ve bekleme süresine uygun şekilde kullanıldığı sistemdir.

Tüketici olarak bizler de ucuz ve kalitesiz ürünü değil, güvenilir ve sertifikalı üreticinin ürününü talep ederek, üreticinin üzerindeki baskıyı doğru yöne çevirmeliyiz.

Unutmayalım ki, gıda güvenliği lüks değil, temel bir insan hakkıdır. Sofralarımızdaki her bir meyve ve sebze tanesi, kimyasal kalıntıların gölgesinden çıkarılmadıkça, hepimiz bir "kaşık zehir" tehdidi altında yaşamaya devam edeceğiz. Bu yüzden yanlış ilaç kullanımına "Dur" deme zamanı, dün bitmiştir. Bugün, derhal harekete geçme zamanıdır.