Emeklilik üzerine konuşurken çoğu zaman sadece maaş hesabı yapılır. Oysa mesele yalnızca ekonomik değildir; birde zamanımı nasıl geçireceğimiz? Ve hayatın geri kalanını nasıl dolduracağımız meselesidir. Çevreme bakıyorum: Emekli arkadaşlarım var. Saat 13.00’de kahvede buluşuyorlar, 16.00’e kadar okey oynuyorlar, ardından bir çay daha içip evlerine dönüyorlar. Her gün aynı şey. İnsan ister istemez soruyor.  Bu tekrar zor değil mi? Hayatın içinde ne kadar yer alıyor?

Bir başkası sabah yürüyüşünü tamamladıktan sonra akşama kadar evde oturuyor. Kimisi köyüne yerleşmiş; evinin önündeki küçük bahçeyi ekip biçiyor, aldığı ürünle huzur buluyor. Kimisi iki, üç kuzu besliyor, kesim zamanı geldiğinde gözyaşına hâkim olamıyor; “Ellerimle büyüttüm” diyor. Bir arkadaşımın tavuğu yaşlılıktan öldü, kesmeye kıyamadı. Demek ki emeklilik yalnızca zaman değil, aynı zamanda duyguyla, alışkanlıkla ve anlam arayışıyla ilgili bir dönem.

Siyasete atılanlar, camiden çıkmayanlar, derneklerde hizmet etmeye çalışanlar var. Bir de evden hiç çıkmayıp bunalıp takılanlar var. Asıl mesele burada başlıyor. Emeklilik bir boşluk değil, hazırlık gerektiren yeni bir hayat evresidir. Çalışma hayatı boyunca kendine ikinci bir kimlik inşa edemeyen kişi, bir sabah uyanıp kendini boşlukta bulabiliyor.

Emekliliğe hazırlanmak sadece prim gününü doldurmak değildir. İnsan zihnini, ilgilerini, uğraşlarını da hazırlamalıdır. Okuma alışkanlığı geliştirmek, yazmak, seyahat planları yapmak, gönüllü faaliyetlere katılmak, yeni beceriler öğrenmek, gençlerle deneyim paylaşmak, sporla uğraşmak… Bunlar vakit öldürmek için değil, vakte değer katmak içindir.

Çünkü 24 saat uzun bir süredir. Hele ki zorunlu mesai ortadan kalktıktan sonra bu süre daha da uzar. Emekli insanın kendine soracağı soru şudur: Bugün ne ürettim, kime faydam oldu, kendim için ne öğrendim? Kahve sohbeti de yürüyüş de bahçe de ibadet de elbette hayatın parçasıdır. Ama tek başına yeterli değildir; çeşitlenmeyen hayat zamanla daralır.

Emeklilik, aslında insanın kendi kendine patron olduğu bir dönemdir. Programını kendisi yapar, yönünü kendisi belirler. Bu özgürlüğü bir yük gibi görmek de mümkündür, bir imkân gibi görmek de. Tercih burada başlar.

Benim kanaatim şu: Emekliliğin hâli, emeklilikten önce kurduğumuz hayatın aynasıdır. Zihnini açık tutan, merakını canlı tutan, toplumla bağını koparmayan insan için bu dönem yeni bir başlangıç olabilir. Aksi hâlde saatlerin ağırlaştığı, günlerin birbirine benzediği bir bekleyişe dönüşebilir.

Bu yüzden mesele “Emekli ne yapmalı?” sorusundan çok, “İnsan kendini hayata nasıl bağlı tutmalı?” sorusudur. Cevap kişiden kişiye değişir, ama ortak nokta bellidir. Zamanı doldurmak değil, anlamlandırmak gerekir. Emeklilik de tam olarak bunun sınavıdır.