Merhaba Sevgili Okurlarım…

Toplumda iş kazası ile ilgili çeşitli şehir efsaneleri dolaştığına rastlıyoruz. İş saatlerinde yolda yürürken ayağım takılsa iş kazası tazminatı alabilir miyim? İşyeri içindeyken bayılsam ve başımı bir yere vursam iş kazası tazminatı alabilir miyim? gibi sorularla sık sık karşılaşıyoruz. Bu çerçeveyi genişletmek mümkün olduğu gibi bu kapsamın fazla genişletilmesi de işverenleri afaki bir sorumluluk altında bırakıyor.

Evden çalışma kültürünün yaygınlaşması pandeminin hayatımıza kazandırdığı nadir de olsa artılardan birisi. Ancak evden çalışma ve işlerimizde online’a yönelme ile birlikte yeni hukuki tartışmalar da gündeme gelmeye başladı. Önceden de var olan fakat hayatımızda bu denli yer etmemiş olan internetten alışveriş imkanı pandemi bitmiş olmasına rağmen vazgeçilmez bir rahatlık olarak hayatımıza yerleşti. Tek tuşla yaptığımız alışverişlerin kapımıza kadar getirilmesi, tüketim çılgınlığını tetiklemesi tartışmalarının yanı sıra, hukuki tartışma zeminlerini de arttırdı. Bu tüketim sisteminin toplumda yerleşmesi, yüksek oranda bir kurye istihdamını da beraberinde getirdi.

 İş tanımı tüm gün motosiklet veya otomobil ile siparişleri teslimat noktalarına bırakmak olan kuryelerin iş niteliği, iş saatleri, işverene düşen iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri iş hukuku boyutunda yeniden değerlendirilmek durumunda kaldı. En önemli sorulardan bir tanesi de bu kuryelerin dağıtım esnasında karşılaşacakları kazaların hangi şartlarda iş kazası sayılacağı. Yine evden çalışma sistemi de bizi aynı sorularla baş başa bıraktı. Örneğin dizüstü bilgisayarı ile evden çalışan bir mühendisin 10 dakikalık toplantı molasında ocağa bir yemek koyayım düşüncesiyle sebze doğrarken elini kesmesi halinde bu durum iş kazası sayılacak mıydı?

Bu sorulara yanıt bulabilmek için öncelikle iş kazasının kanuni tanımına bir göz atalım.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu iş kazasının tanımını şu şekilde yapmaktadır;

a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,

c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,

d) Bu Kanunun 4 .ücü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,

e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında, meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.

Bu tanıma göre işyeri içinde gerçekleşen tüm kazalar iş kazası olarak değerlendirilmekte, işyeri dışında gerçekleşen kazalar ise ancak işin yürütülmesi ile ilgili ise iş kazası olarak değerlendirilmektedir. Bu durumda teslimat kuryeleri açısından meydana gelen kazaların iş kazası sayılacağı aşikardır. Zira kuryeler sigortalı olarak çalıştıkları işin gereği olarak taşımacılık yapmaktadır. Ancak işvereninin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü burada da devam edecektir. İşçinin kusuru olmaksızın meydana gelen bir trafik kazasında işverenin tazminat yükümlülüğünden kurtulabilmesi için işçisine gerekli tüm iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini aldırdığını, işçisine gerekli koruyucu ekipmanı sağladığını, işçisini işin gereğine göre seçtiğini kanıtlamak zorundadır. Bu kapsamda işverenin işçisine koruyucu kask ve yelek sağlamak, iş güvenliği konusunda gerekli eğitimleri vermek zorunluluğu bulunmaktadır. Ayrıca örnekte olduğu gibi kurye olarak çalışacak bir işçinin gerekli ehliyet belgesine, varsa yeterlilik sertifikalarına ve deneyime sahip olması ve bu hususların işveren tarafından işe alım esnasında denetlenmiş olması gerekmektedir.

Bunun yanı sıra işçinin ağır kusuru da iş kazasında işverenin sorumluluğunu ortadan kaldıran sebeplerden birisidir. Meydana gelen kaza işçinin ağır kusurundan, trafik kurallarına uymamasından, kendisine sağlanan kaskı takmamasından ve özensizliğinden meydana gelmiş ise bu durumda işverenin sorumluluğundan söz edilemeyecektir. Ancak buna rağmen işverenin işçiye uyması gereken kurallarla ilgili gerekli eğitimi aldırdığını, gerekli bilgilendirmeyi yaptığını, koruyucu ekipmanı sağladığını ve bu ekipmanın kullanımı ile ilgili gerekli uyarıları yaptığını kanıtlaması gerekmektedir.

Yine örneklerden devam edecek olursak, evden çalışma yapan Berna’nın toplantı arasında yemek yaparken bıçakla elini kesmesi halinde bu kaza iş kazası sayılacak mıdır? İş Kanunu ve Uzaktan Çalışma Yönetmeliği gereği işverenin uzaktan çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirme, gerekli eğitimi verme, sağlık gözetimini sağlama ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini alma yükümlülüğü devam etmektedir. Buna ilaveten, işverenin evde gerçekleşen bir kazadan sorumlu tutulabilmesi için kazanın işin niteliği ve işin görülmesinin gereği olarak veya işin görülmesi sırasında meydana gelmesi gerekmektedir. Örneğin işverenin sağladığı dizüstü bilgisayarın alev alması veya yine işverenin sağladığı ekipmandan kaynaklı bir kazanın ortaya çıkması halinde işveren bu kazadan sorumlu olacaktır. Olayımıza gelirsek, Berna’nın iş saatleri içinde elini kesmesi yaptığı iş sırasında veya iş sebebiyle meydana gelmiş olmadığından işverenin bu kazada bir sorumluluğu olmayacaktır. Ancak buna rağmen işverenin sağladığı tüm ekipmanın güvenliğini sağlamış olması, işçiyi iş sebebiyle evde yaşanabilecek kazalar konusunda bilgilendirmiş ve gereken eğitimi vermiş olması ve işçisini işin gereği olan nitelikleri göz önünde bulundurarak seçmiş olması gerekmektedir.

Sabah işe gitmek için servis bekleyen Caner servis beklediği esnada balkondan düşen bir saksı sebebiyle yaralanmıştır. Bu durumda işverenine karşı iş kazasından kaynaklanan davaları açabilecek midir?Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu gereği işverenin sağladığı taşıt aracıyla işin yapıldığı yere gidiş ve geliş esnasında meydana gelen kazalar iş kazası kapsamında değerlendirilmektedir. Bu durumda Caner servisle işe giderken servis aracının kaza yapması sonucu yaralansaydı bu kazanın iş kazası sayılacağı tartışmasızdır. Ancak Caner’in henüz servis aracını beklediği esnada, işin yapılmasından kaynaklı olmayan bir şekilde işverenin güvenlik tedbiri alamayacağı bir durumda kazaya uğraması iş kazası olarak değerlendirilemeyecektir.

Bu örneklerin kapsamını genişletmek mümkün olup Yargıtay’ın da her somut olayda değerlendirmeleri ve yaklaşımı farklıdır. Bu sebeple olayların iş kazası sayılıp sayılmayacağı konusunda genelleme yapmak mümkün olmayıp böyle bir kaza meydana geldiğinde iş kazası sayılıp sayılmayacağının değerlendirilmesinin tüm kriterler tek tek ele alınarak, bir avukat yardımıyla titizlikle yapılması oluşması muhtemel hukuki mağduriyetlerin önüne geçecektir.

Haftaya görüşmek üzere..

Sağlıkla, adaletle kalın..