Ülkemizde deney hayvanları ile yapılan çalışmalar en üst düzey kalite kriterlerine uygun şekilde ve son derece modern araştırma birimlerinde gerçekleştiriliyor. Türkiye’de denek hayvanlarla yapılan tüm bilimsel araştırmalar, Tarım ve Orman Bakanlığı’nın ilgili birimlerinin gerçekten çok sıkı denetimi altında ve Şubat 2014 tarihli “Hayvan Deneyleri Etik Kurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik” kapsamında tarif edilmiş olan etik ilkelere uygun şekilde yapılmak zorunda.

Hayvanlar asırlardır çeşitli deneylerde kullanılıyor. Tarihsel olarak, antik çağdaki bilimciler ve 2. yüzyılda Roma’da yaşamış olan Galen’i saymazsak, modern tıp çalışmaları ve araştırmalarında deney hayvanı kullanan ve bunları yazılı kayıt altına alan ilk bilim insanları arasında Arap ve Türk araştırmacılar var.

Günümüzde hayvanların deneylerde kullanılmasını istemeyen birçok grup var. Bu kişiler, gruplar, deney hayvanı yerine hücre ve doku kültürleri, tahlil metotları, video kullanımı, bilgisayar metotları ve yapay modellerin kullanımı, tek hücreli organizmaların kullanımı ve epidemiyolojik çalışmalar yapılmasını istiyorlar.

Hayvan deneylerinde neden fare kullanılır?

Farelerin boyutlarının çok küçük olması laboratuvar hayvanı olarak kullanımında diğer bir tercih nedenidir. Bunun yanında farelerin deneylerde daha fazla kullanılmasının diğer bir nedeni de yaşam sürelerinin kısa oluşudur. Bu da farelerin kronik toksikolojik çalışmalarda yaygın olarak kullanılmasına olanak sağlar.

Hayvanların tıbbi deneylerde kobay olarak kullanılması caiz midir?

Hayvanlar üzerinde yapılan bu tür çalışmalar ancak aşağıdaki şartlar ile caiz olur:

a. Söz konusu deneyler için canlı hayvan yerine bilimsel açıdan geçerli başka alternatif bir yöntemin ya da deneme stratejisinin olmaması,

b. Deneylerin, insanlar ve diğer canlıların maslahatı için gerekli olması,

c. Deneylerden elde edilecek yararın, hayvanın maruz kalacağı zarardan daha büyük olması,

d. Deneylerde hayvanlara eziyet çektirilmemesi, anestezi gibi acı duyulmasına engel olacak önlemlerin alınması,

e. Deneylerin, zorunluluğun dışına taşmaması ve istatistik için yeterli olacak en az sayıda hayvanla yapılması.

Ancak bilimsel açıdan herhangi bir zorunluluk olmayan, kozmetik ve benzeri amaçlı yapılan hayvan deneyleri ise dinen caiz değildir.

Bugün topluma sunulan aşılar, eğer hayvanlarda hiç test edilmemiş olsaydı, aşılama takvimleri nasıl ilerler di? diye düşünmek de fayda var. 

Derinden hissettiğimiz tüm vicdani ikilemlere rağmen, ne yazık ki deney hayvanları ile yapılan çalışmalar yaşam bilimleri ve tıbbın ilerlemesi ve yapılan çalışmaların insan sağlığına etkileri olabilmesi ve keşiflerin toplum tarafından kabul görmesi için gerekiyor.